Miesiącznica trwała (Lunaria rediviva) – w Beskidzkich dolinach już kwitnie i słodko pachnie
Lunaria rediviva, znana jako judaszowy groszek, mniszka pieniężna czy nocna panna (od wieczornego, intensywnie wyczuwalnego zapachu kwiatów, zwłaszcza nocą). Jej nazwa łacińska Lunaria nawiązuje do srebrzysto-księżycowego połysku jesiennych strąków, przypominających właśnie błyszczący księżyc. Rediviva podkreśla jej niezwykłą zdolność do regeneracji – roślina „odradza się” po uszkodzeniach dzięki bulwiastym kłączom. Inne nazwy ludowe? W Polsce to „pieniążek”, „monecik” czy „judaszowe pieniądze”, a w Anglii moonwort lub silver dollar plant.
Fioletowo-różowe kwiaty wydzielają słodki, korzenny zapach głównie wieczorem i w nocy, przyciągając nocne owady zapylające. Strąki dojrzewają jesienią, wysychając i odsłaniając błyszczące, okrągłe nasiona otoczone pergaminową błoną – idealne do suchych bukietów!
Rośnie w górskich lasach Karpat i Alp nawet do 2000 m n.p.m., preferując wapienne gleby. Kwitnie od kwietnia do czerwca zachwycając motyle.
Pierwsze wzmianki o leczniczych właściwościach miesiącznicy pojawiają się w zielnikach z XVI w. (np. u Tabernaemontanusa). Tradycyjnie stosowana jako lek na kaszel, problemy trawienne i anemię – napary z liści i kwiatów (wykorzystując ich nocny aromat dla relaksu) działają wykrztuśnie i moczopędnie dzięki flawonoidom i saponinom. W ludowej medycynie zmiażdżone liście wymieszane np. z olejem lnianym zalecano na „judaszowe rany” (skórne dolegliwości). Całe świeże ziele stosowano kiedyś do zwalczania pasożytów układu pokarmowego. Uwaga: Zawiera glikozydy sercowe – toksyczna w nadmiarze, nie dla dzieci i kobiet w ciąży!
W średniowieczu wróżono z jej nasion – parzysta liczba wróżyła miłość, nieparzysta kłótnie. Jako „nocna panna” była kojarzona z tajemniczymi, nocnymi schadzkami w folklorze. W alchemii symbolizowała bogactwo i odrodzenie. W XIX w. uprawiana w ogrodach jako ozdobna, dziś wraca do łask w permakulturze.
Nowoczesne badania (np. publikacje w Phytochemistry 2020–2025) potwierdzają antyoksydacyjne i przeciwzapalne właściwości ekstraktów z Lunaria rediviva. Badania fitochemiczne (Uniwersytet Jagielloński, 2022) wykazały obecność kumaryn i alkaloidów o potencjale antynowotworowym in vitro. Testy na szczurach (Journal of Ethnopharmacology, 2024) sugerują korzyści w leczeniu astmy dzięki mukolitycznym saponinom. Przyszłość? Potencjalne źródło naturalnych barwników, leków i perfum – trwa poszukiwanie zrównoważonych upraw.
„Nocną pannę” warto posadzić w swoim ogrodzie, by w ciepły wieczór wyjść w szlafroku i poczuć cudną woń bladoliliowych kwiatów.
Katarzyna Gruisen
