Zwyczaj święcenia ziół w chrześcijaństwie istnieje od V wieku. W Oktawie Bożego Ciała święcone są zioła kwitnące na początku lata, a w święto Matki Boskiej Zielnej 15 sierpnia rośliny późnego lata. W Polsce ta uroczystość maryjna wiązała się i nadal wiąże, z zakończeniem zbioru plonów przez rolników – stąd przysłowie: „Na Wniebowzięcie zakończone żęcie”.
Bukiety zawierały nie tylko zioła lecznicze ale również owoce, warzywa i zboża. Według starej tradycji w bukiecie do święcenia powinno się znaleźć 7 lub 77 roślin. Siódemka jest w Starym Testamencie symbolem doskonałości. Zazwyczaj pierwszą siódemkę w bukiecie reprezentowały rumianek, mięta, melisa, bazylia, rozmaryn, lubczyk i nasturcja. Z czasem bukiety rozrastały się i zawierały lokalne zioła, zboża, owoce oraz warzywa. Przykładowy bukiet zawierał oprócz ziół leczniczych także jabłko, gałązkę z gruszką, marchewkę z natką, makówkę, orzechy i zboża. Tradycję wzmocniło ludowe przekonanie, że okres 30 dni od 15 sierpnia (bywał nazywany „kobiecą trzydziestką”) jest najlepszy na zbieranie ziół, ponieważ dokładnie w tym czasie zioła kwitną najpiękniej, pachną najintensywniej i zawierają najwięcej substancji leczniczych.
Rośliny do wiązanek zbierały tradycyjnie kobiety. Po powrocie z uroczystości kościelnej wtykały bukiet za święty obraz, nad drzwiami wejściowymi, na strych czy gdzieś koło okien obory. Zioła miały spełniać rolę odstraszacza „złych mocy” i dawać powodzenie w plonach, hodowli zwierząt, porodach kobiet, zdrowiu noworodków czy być swoistym odgromnikiem w czasie burzy.
Zioła z poświęconej wiązanki były również wykorzystywane jako lek do przygotowywania wywaru w czasie choroby członka rodziny lub braku mleka u ocielonej krowy. Ziołami kadzono również izby w celu zabicia przykrego zapachu lub leczenia chorego. W niektórych regionach ziarno wykruszone z poświęconych kłosów używano do pierwszego siewu. Miało zapewnić urodzaj i zabezpieczyć przed szkodnikami. Stary poświęcony bukiet nigdy nie mógł być wyrzucony a jedynie spalony – podobnie jak święte obrazy.
Ten piękny zwyczaj samodzielnego przygotowywania bukietu na Matki Boskiej Zielnej coraz szybciej zanika – szczególnie w miastach. Zachęcam do małego wysiłku i wybrania się przynajmniej raz w roku na łąkę – dzień przed 15 sierpnia. Zerwanie pachnących ziół i skomponowanie naturalnego bukietu jest zawsze niezapomnianą lekcją botaniki.
Katarzyna Gruisen
